Başkanlar

Türk Coğrafya Kurumu /

Image result for Hasan Ali YÜCEL


1 – Hasan Ali YÜCEL
 *  
(16.12.1897 – 26.2.1961)

         Başkanlık Dönemi: Haziran 1941 – 5.8.1946        

      16 Aralık 1897 günü İstanbul’da doğdu. İlkokulu ve Orta Okulu Aksaray semtindeki okullarda okudu, Vefa Lisesini bitirdi. Lisenin son sınıfında iken 1915 de askere alındı, 1918 de terhis oldu. 1921 yılında Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümünden Yüksek Öğretmen Okulu Öğrencisi olarak mezun oldu. Öğrencilik döneminde gazetecilik yaptı, çeşitli dergilerde şiirleri ve makaleleri yayınlandı.

      Sırası ile İzmir Erkek Öğretmen Okulu öğretmenliği, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih-Coğrafya Darülmesailerinin alat muhafızlığı, Kuleli Askeri Lisesi, İstanbul Erkek Lisesi, Galatasaray Lisesinde öğretmenlik yaptı. Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulunda iken bilgi ve görgüsünü arttırmak üzere Paris’e gönderildi, bir süre sonra Fransa’da öğrenci müfettişliği görevi verildi. 1930 sonlarında ülkeye döndü. 1932 de Gazi Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü görevinin ardından Orta Öğretim Genel Müdürü oldu (1933). 1935 yılında İzmir’den 3. dönem Milletvekili olarak TBMM ye girdi. 28.12.1938 de Maarif Vekili (Milli Eğitim Bakanı) oldu.

         Bakanlığı sırasında;

  • Dünya klasiklerinden beşyüz eserin dilimize kazandırılması,
  • Üniversite Kanununun çıkartılması, Ankara’da Tıp ve Fen Fakültelerinin kurulması,
  • Köy Enstitülerinin, Kız ve Erkek Sanat Enstitülerinin kurulması, Balıkesir ve Edirne’de Orta Öğretmen Okullarını açılması,
  • Güzel Sanatlar Dergisi, Kültür Bakanlığı Dergisi, Tarih Vesikaları, Tebliğler Dergisinin yayımlanması,
  • Tiyatro ve Operanın devlet hizmetlerine alınması, Devlet Resim ve Heykel Müzesinin kurulması,
  • Devlet bütçesine para koydurarak il özel idarelerinin cılız bütçelerine bırakılmış ilköğretimin devlet gücü ile kalkındırılması,
  • Milli Eğitim Şurasının toplanması, UNESCO’nun kuruculuğuna katılınması,
  • 1. Coğrafya Kongresi’nin toplanması

yaptığı işlerden bir kısmıdır.

      1946 da yeni hükümette kabine dışında kaldıktan sonra eleştirilere muhatap oldu. 1950 de siyasetten çekildi, yazarlığa yöneldi. T. İş Bankasının danışmanlık görevini hayatının sonuna kadar sürdürdü.

Eserlerinden bazıları:

İlk eseri, Ruhiyat Elifbası (1924),

Mantık ve Metodoloji (1928),

Fransa’da Kültür İşleri (1936),

Türkiye’de Orta Öğretim (1938),

Maarifle ilgili Söylev ve Demeçler ((1947),

5 şiir kitabı, 4 okul ders kitabı.

 *UNAT, Faik Reşit: Belleten C 25, S 98 den ayrı basım / TTK Basımevi – Ankara 1961    

    ***

  2 – Reşat Şemsettin SİRER*  ( 1903 – 1952) 

Bakanlık Dönemi – 5.8.1946 - 9.6.1948

     1903 Sivas doğumludur. İstanbul Darülfünunu (Edebiyat Fakültesi) Türk Dili Edebiyatı bölümünden mezun oldu. Çeşitli okullarda öğretmenlik yaptı. Mustafa Necati’nin Maarif Vekilliği döneminde memleket mıntıkalara ayrılarak Maarif Eminlikleri kuruldu. İstanbul’daki Maarif Emininin yanına genç ve değerli Mıntıka Müfettişlerinin verilmesi düşünüldüğünde, Hasan Ali Yücel ile birlikte bakanlık teftiş kadrosuna nakledildi. 

      Maarif Vekâleti Yüksek Tedrisat Umum Müdürlüğü, VII, VIII, IX. Dönem milletvekilliği süresi içinde Maarif Vekilliği ve Çalışma Vekilliği yaptı.

      Türk Coğrafya Kurumu’nun kamu yararına derneklerden sayılması bu dönemde oldu. 4-8 Ağustos 1947 günlerinde Ankara’da yapılan 2. Türk Coğrafya Kurumu kongresini izledi ve kapanış konuşmasında alınan kararları gerçekleştirmeye çalışacağını belirtti.

      1952 yılında Sivas’ta bir trafik kazasında hayatını kaybetti.

                                                           * * * 

      1. Türk Coğrafya Kongresi’nde alınan kararla kurulması kararlaştırılan Türk Coğrafya Kurumu’nun yasasına göre fiili başkanı Maarif Vekilidir. İlk üç başkan Maarif Vekilidir. Kurum bu dönemde siyasi bakımdan güçlüdür. Bilimsel ve idari çalışmaların asbaşkanlar tarafından yürütüldüğü izlenimi vardır.

            Asbaşkanlar;

     1 – Prof. Celal AYBAR: Başbakanlık İstatistik Umum Müdürü ve Siyasal Bilgiler Okulu İstatistik                            (1. Yönetim Kurulunda. Haziran 1941-8.8.1947)

     2 -  Ord. Prof. Dr. Şevket Aziz KANSU: Ankara Üniversitesi Rektörü                                                                    (2. Yönetim Kurulunda. 8.8.1947-3.6.1948 tarihleri arasında)

     3 – Prof. Ali Macit ARDA                                                                                                                                (1948- 21.2.1952 tarihleri arasında. Bu tarihten sonra Başkanlığa getirildi.) 

   ***

                                                    3 - Hasan Tahsin BANGUOĞLU*  (1904 – 1989)

                                            Bakanlık Dönemi: 10.06.1948 – 22.05.1950

     Drama’da doğdu. İlköğretimine Selanik’te başladı, Drama’da tamamladı. Ailesi Balkan Savaşı sırasında Türkiye’ye göçedip Balıkesir’e yerleştiği için tahsilini burada tamamladı. Daha sonra İstanbul Sultanisi (İstanbul Erkek Lisesi) ne devam ederek buradan mezun oldu(1926). Aynı yıl girdiği  Dar-ül Fünun (Edbiyat Fakültesi) Türk Dili Edebiyatı bölümünden 1930 yılında mezun oldu.

     1930-32 yılları arasında Ankara Gazi Terbiye Enstitüsünde Edebiyat hocalığı yaptı ve Yüksek İhtisas yapmak üzere Berlin’e gitti. Berlin’de Mukayeseli Türk Dili mektebinin kurucusu ünlü Türkolog Willy Bang Kaup’un öğrencisi oldu. 1934 te W. B. Kaup’un ölümü üzerine tezini tamamlamak için Breslau Üniversitesi’ne Friedrich Giese ve Carl Brockelmann’ın yanına gitti ve  Doktor oldu(1936)

     Yurda döndüğünde Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesine Doçent olarak tayin edildi(1936-1943). 1943 te Bingöl’den milletvekili seçildi ve bu görevi 1950 ye kada sürdürdü.

     10 Haziran 1948 de Milli Eğitim Bakanlığına getirildi ve 22 Mayıs 1950 ye kadar bu görevde kaldı. Milli Eğitim Bakanlığı sırasında Türk Dil Kurumu Başkanlığı ve yasası gereği olarak Türk Coğrafya Kurumu Başkanlığı yaptı.

     1950 yılında siyaseti bıraktı, 1955 te Londra Üniversitesi School of Oriental and African Studies’den aldığı davet üzerine 1959 yılına kadar burada mukayeseli Türk lehçeleri dersini okuttu, ayrıca tasarladığı Batı Türkçesi gramerinin ilk cildi olan Sesbilgisi kitabını hazırladı. 1959 yılında Türkiye’ye dönünce Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde ders verdi ve altı ay kadar bu fakültenin dekanlığını yaptı. 1960 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili Edebiyatı  Bölümünde kurulan orta Türkçe kürsüsünde ve Robert College’de ders verdi. 1961 te tekrar siyasete girdi ve 1968 e kadar Senatör oldu. Bu arada ikinci defa Türk Dil Kurumu Başkanlığna getirildi.

     1983 te kurulan Atatürk Kültür Dil ve Tarih Kurumu’nun bağlı kuruluşu olan Türk Dil Kurumu’na asli üye seçildi. Türk Dil Kurumu’nda “Terim Bilim ve Uygulma Kolu” başkanlığına getirildi. 1985 te İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türkiyat Araştırma Merkezi tarafından tertiplen V. Milletlerarası Türkoloji Kongresi’nda Türkolojiye Üstün Hizmet Armağanı’nı kazanan ilk Türkolog oldu. 3 Mart 1989 da İstanbul’da vefat etti. 

Eserleri:

Altosmanisce Sprach-studien zu Süheyl ü Nevbahar / Leipzig 1936                                                   

Ana Hatlarıyle Türk Grameri /  İstanbul 1940 

Türk Grameri, Birici Bölüm Sesbilgisi / Ankara 1959               

Türkçe’nin Grameri / İstanbul 1974                                                              

Dil Bahisleri / İstanbul 1987                                                                                                

Kendimize Geleceğiz / İstanbul 1984

Banguoğlu’nun dil konusundaki ilmi araştırmalarının bir çoğu Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten’de yayaınlanmıştır.

*İslam Ansiklopedisi (Ban. Sahife 57-59)                                                                                                               ***

                    

                                          4 – Prof. Ali Macit ARDA*( 1885 – 19.3.1967)  

                                                Başkanlık Dönemi: 21.2.1952 - 14.12.1967

     1885 yılında İstanbul Bakırköy’de doğdu.   İlköğretimini Hamidiye Bakırköy Rüşdiyesinde, orta öğretimini Kabataş Lisesinde, yüksek tahsilini 1914 yılında Paris Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Zümresinde tamamladı. Paul Vidal de la Blach’in etkisinde Faik Sabri Duran ve Selim Mansur ile birlikte Fransız ekolünü ve Viyana’da Rittel-Ratzel okulunda yetişen Hamit Sadi Selen ile birlikte Alman profesör idaresinde kurulmuş olan coğrafya bölümünde farklı ekolü temsil etti.  

     İstanbul Sultanisinde Coğrafya öğretmenliği, Yüksek Muallim Mektebi Müdürlüğü, Mülkiye Mektebi Öğretmenliği, İstanbul Kız Muallim Mektebi Öğretmenliği, Maarif Vekâleti Yüksek Tedrisat Umum Müdürlüğü, Haydarpaşa Lisesi ve 1937-49 yılları arasında Galatasaray Lisesi Coğrafya Öğretmenliği, Yüksek Ekonomi ve Ticaret Okulu Coğrafya Profesörlüğü görevlerinde bulundu. 1952 yılında yaş haddinden emekli oldu. 

     Dönüşünde Darülfünun Coğrafya muallimliğine getirildi. Daha sonra Faik Sabri Duran’ın ayrılması üzerine müderris oldu. Birçok Fransızca eseri çevirerek Türkçe’ye kazandırdı. 1941 yılında yapılan I. Coğrafya Kongresi sırasında Galatasaray Lisesi Coğrafya Öğretmenidir. Sonraki yıllarda Yüksek Ekonomi ve Ticaret Okulu Profesörü olarak görev yaptı.  

     Türk Coğrafya Kurumunun 12.3.1942 tarihindeki resmi kuruluşunda ve 4-8 Ağustos 1947 tarihli II. Genel Kurullarında Geçici Genel İdare Merkezi üyeliğine seçildi. 3.6.1948 – 21.2.1952 tarihleri arasında Asbaşkan ve Genel Sekreter olarak görev yaptı. 21.2.1952 tarihinde seçildiği Türk Coğrafya Kurumu Başkanlığını vefatına kadar sürdürdü.

Eserleri, Bilimsel Çalışmaları/Çevirilerinden bazıları 

1928, Vollacix, C.  – “Coğrafya’da Müşahede Usulleri” Darülfünun E. Fak. Mecmuası / C.VI, S.4, Sh. 661-677

1929, Vidal de la Blach  – Beşeri Coğrafya’da Yaşam Tarzları” a.g.e. C.VII, S.1, Sh.1-37

1930, Demongeon, A. – “Dillerin Coğrafyası” a.g.e. C.VII, S.4, Sh.252-266

1932, “Paris Beynelmilel Coğrafya Kongresi” a.g.e. C.VIII, S.1, Sh 67-82

1955, “İ. Hakkı Akyol, Coğrafya Ailesinin Büyük Kaybı” Türk Coğrafya Dergisi S.13-14, Sh. 1-2

 Maarif Vekâleti hesabına iki lise coğrafya kitabı

 *TOKCAN, Halil – ORUÇ, Şahin: Niğde Üni. Eğ. Fak. / Osmanlı Devleti Son Dönemlerinde Coğrafya Öğretimi-Buluş Yoluyla Öğretime Bir Örnek. – Kastamonu Eğitim Dergisi, Eylül 2009, C.17, No.3                                                                            

*KUŞAT, Ahmet (Çalışma Bakanlığı Kütüphaneler Müdürü):  “Türk Tarihi ile İlgili Makaleler Bibliyografyası” (tk.kutuphaneci.org.tr/index.php/tk/article/viewFile/309/618)                                                                                           

 *İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanesi / Darülfünun Ed. Fak. Mecmuası-C.6-7-8-9      

***    

 

 5 – Prof. Cemal Arif ALAGÖZ* (1902 – 1991 )

     Başkanlık Dönemi: 14.12.1967 - 21.5.1987

     Beşiktaş’ta doğdu. İstanbul Öğretmen Okulunda 4 yıllık öğrenimini tamamlayıp 1921 de Öğretmenlik Diplomasını aldı. İstanbul’da çeşitli okullarda öğretmenlik yaptı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümünü 1927 yılında bitirdi. Ankara Gazi Eğitim Enstitüsüne öğretmen olarak atandı. Devletçe açılan sınavı kazanarak Paris Üniversitesine gidip mesleki çalışmalarını sürdürdü. 1931 yılında Gazi Eğitim Enstitüsündeki görevine döndü.        

     İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümüne naklen atanan ALAGÖZ, 1936 yılında yeni açılan Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya (DTC) Fakültesi Coğrafya Bölümünde Doçent vekili olarak atandı. Aynı yıl doçent, 1944 yılında profesör oldu.

     DTC Fakültesinin ve bu fakülte içindeki Coğrafya bölümünün açılış ve gelişmesinde müdür olarak misafir öğretim üyesi Herbert LOUIS ile birlikte çalıştı. Çalışmalarında özellikle kalker ve jips karstları araştırmaları çığır açmıştır. Yaylacılık ve köyler üzerine orijinal gözlemleri vardır.

     1941 yılında yapılan I. Türk Coğrafya Kongresi’nin hazırlanışından raporlarının sunuluşuna kadar önemli çalışmalar yaptı ve Türk Coğrafya Kurumu’nun kurulmasında etkili oldu. ALAGÖZ hoca önce kurumun sekreterliğini, daha sonra 1967 – 1986 yılları arasında başkanlığını yaptı.

      Türk Coğrafya Kurumu’nun, Türkiye Jeoloji Kurumu’nun, Türkiye Jeomorfologlar Derneği’nin kurucuları ve fiili çalışan üyeleri arasında ilgisini vefatına kadar sürdürdü.

      Uluslararası çalışmalarında Türk-Fransız, Türk-İngiliz, Türk-Amerikan kültür dernekleri üyelikleri, Münih Coğrafya Kurumu muhabir üyeliği vardır. Fransa’nın akademi ofisyer d’onör şövalye nişanı sahibidir, Paris Coğrafya Kurumu’nun şeref üyesidir.

     1972 yılında yaş sınırından emekli oldu, 23.08.1991 de vefat etti.

Eselerinden bazıları:

Cumhuriyet Çocuklarına Coğrafya Dersleri – 1926 (Ord. Prof. Dr.Besim DARKOT ile birlikte hazırlamıştır.)       

Coğrafya Terimleri Komisyonu Reisliğine. Tebliğ. Birinci Coğrafya Kongresi. Raporlar,  Müzakereler, Kararlar / TC Maarif Vekilliği Yay. – Ankara 1941

Türkiye’de Karst Olayları Hakkında Bir Araştırma – TCK Yayınları Cilt 1 Sa. 1 –İstanbul 1943

Depremler, Seylaplar ve Meteoroloji İşleri- DTC Fak. Derg. Cilt 5, Sa. 1-2 Ankara 1947

Ülkeler Coğrafyası Yakın Çevre Etüdleri Hakkında Açıklama – Coğ.  Ar. Derg. Sa. 5-6 Ankara 1972  

 *YALÇINLAR, İsmail: “Prof. Cemal Arif ALAGÖZ (1902-1991) Hayatı ve Mesleki Çalışmaları” Türk Coğrafya Dergisi S.28 Sh 1-14 –  İstanbul 1993

***

                                      6 – Prof. Dr. İsmail YALÇINLAR* ( 1915 – 2003 )

                                                Başkanlık Dönemi: 21.5.1987-20.5.1999

     1915 yılında Uşak’ta doğdu, İlkokulu ve Orta Okulu Uşak’ta, Liseyi Afyon’da okudu ve 1935 yılında mezun oldu. İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu’nun sınavlarını kazandı ve aynı zamanda İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümünün de öğrencisi oldu, Fen Fakültesi Jeoloji Bölümünün derslerine dinleyici olarak katıldı, İstanbul Bölgesinin Jeomorfolojisi ile ilgili bir tez hazırlayıp 1939 yılında Fakülteyi bitirdi.

     1939 – 1940 öğretim yılında Yozgat Lisesinde Coğrafya Öğretmenliğine başladı, 1941 yılında askerliği sonrası İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümüne Bölüm Müdürü ve Fiziki Coğrafya Ord. Prof. İbrahim Hakkı AKYOL’un asistanı oldu. 1946 da Doktorasını tamamladıktan sonra Türk Coğrafya Kurumu üyesi ve Türkiye Jeoloji Kurumu kurucu üyesi, 1948 de Doçent oldu ve öğretim üyeliğine atandı.

     1945-51 yılları arasında Türkiye’nin çeşitli bölgelerinden topladığı kayaç ve fosil materyalleri hakkında Paris, Lyon, Lille üniversiteleri ile işbirliği yaptı. 1951-52 yıllarında Fransa’da bulunduğu sırada Fransa Jeoloji Kurumu’na ve Fransız Coğrafya Kurumu’na üye oldu. 1952 yılında İstanbul’a Coğrafya bölümüne döndü. Fiziki Coğrafya, Jeomorfoloji ve Enerji Kaynakları konularında dersler okuttu, araştırma ve yayınlarına devam etti. 1963 yılında Profesör oldu. 1964 yılında atandığı Erzurum Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesinde 2 yıl dekanlık yaptı ve eski görevine döndü. 1969 yılından itibaren “Strüktür ve Yer altı Kaynakları Coğrafya Kürsüsü”nü yönetti. 1971 -73 yılları arasında Coğrafya Enstitüsü Müdürlüğü, YÖK yasasından sonra Jeomorfoloji ABD Başkanlığı, sonrasında Fiziki Coğrafya ABD Başkanlığına atandı ve bu görevini 1.1.1984 tarihindeki emekliliğine kadar sürdürdü.

     1987 yılında yapılan Genel Kurul sonrasında Türk Coğrafya Kurumu Başkanlığına seçildi ve bu görevini 20.5.1999 tarihine kadar yürüttü.2003 yılında vefat etti.

     29-30 Eylül 2005 günlerinde yapılan Ulusal Coğrafya Kongresi adına ithaf edildi.  

Eserlerinden bir kısmı:

Manyas Havzasının Morfolojik Etüdü / İstanbul 1946 – İ.Ü. Ed. Fak. Coğr. Ens. Yay. 9

Orta Anadolu’da Bulunan Kambrien ve Silür Arazilerine Dair / İstanbul 1958 – İ.Ü. Yay 787   

Güney Türkiye’de Alt Paleozoik Tabakaları / İstanbul 1954 – İ.Ü. Coğr. Ens. Yay. 39

Strüktüral Morfoloji (I) / İstanbul 1985 – İ.Ü. Ed. Fak. Yay 800

Strüktüral Morfoloji (II) / İstanbul 1968 – İ.Ü. Ed. Fak. Yay. 878

Türkiye’de Neojen ve Kuaterner Omurgalı Araziler ve Jeomorfolojik Karakterleri / İstanbul 1983 – İ.Ü. Ed. Fak. Yay 2741

 *SÖZER N.A.: Prof. Dr. İsmail Yalçınlar'ın Meslek Yaşamı ve Türkiye Jeolojisi ile Fiziki Coğrafyasına               Katkıları,  1985 - Ege Coğ. Der. No:3, s. 1-15 / www. Coğrafyam.net    

***                    

                                                 7 – Prof. Dr. Metin TUNCEL*( D. 8.3.1933 )  

                                                    Başkanlık Dönemi: 20.5.1999- 28.5.2001 

     8 Nisan 1933 de Malatya’da doğdu. İlkokulu İliç’te okudu, Erzincan’da başladığı ve Tokat’tan sonra tamamladığı Ortaokul ve Lise diplomalarını Malatya’da aldı. 1952 yılında girdiği İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğra